Bivši visoki predstavnici Carl Bildt i Wolfgang Petritsch u svom tekstu pozivaju na ukidanje funkcije visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini, smatrajući da je međunarodni nadzor nad zemljom postao zastarjelo rješenje koje više ne doprinosi stabilnosti, već održava političku stagnaciju. Oni ističu da je Bosna i Hercegovina, tri decenije nakon Dejtonskog sporazuma, formalno suverena država koja i dalje ostaje pod snažnim spoljnim upravljanjem, što, po njihovom mišljenju, koči razvoj domaće političke odgovornosti.
ADVERTISEMENT
"Bosna i Hercegovina više ne treba međunarodnu upravu. Povlačenje Christiana Schmidta pruža priliku za temeljno preusmjeravanje," napisali su bivši visoki predstavnici u autorskom tekstu za njemački FAZ.
Navode da iznenadno povlačenje Christiana Schmidta s pozicije visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu postavlja mnogo više pitanja nego što se tiče same njegove nasljedničke pozicije i da ono primorava Evropu da se suoči s jednom neugodnom geopolitičkom realnošću: trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, zemlja i dalje ostaje u političkom stanju neodređenosti - formalno suverena, ali faktički i dalje pod međunarodnim nadzorom.
"Institucija visokog predstavnika međunarodne zajednice je ad hoc institucija koja je u velikoj mjeri uspješno provela obnovu ratom razorenog zemlje. Bez američko-evropskog angažmana - uz učešće i Rusije, Japana, Kanade, kao i Evropske unije kao glavnog sponzora u Vijeću za implementaciju mira - provođenje Dejtonskog sporazuma nakon 1995. godine teško da bi bilo moguće. Ali ono što je zamišljeno kao privremeno rješenje za neposredni poslijeratni period, pretvorilo se u trajno stanje. Već duže vrijeme ova civilna institucija, koja je kroz godine izgubila i uticaj i legitimitet, mnogim lokalnim političarima služi istovremeno kao neprijateljska slika ili kao oslonac - čime ih oslobađa obaveze da u okviru demokratskog društva sami preuzmu odgovornost i pronađu održive političke kompromise," navodi se u tekstu.
Smatraju da bi zbog toga bilo pogrešno sada refleksno imenovati novog visokog predstavnika i time produžiti nezadovoljavajući status quo, te da se međunarodna zajednica - prije svega EU - mora zapitati da li ovim potezom zaista podstiče stabilnost i samostalnost, ili samo konzervira upravljanu stagnaciju.
"Pored toga, tu je i fundamentalno promijenjena geopolitička situacija. Dok u državama zapadnog Balkana dugotrajan put ka Briselu gubi privlačnost, međunarodni konsenzus o budućnosti Bosne odavno je postao krhak. Rusija već godinama otvoreno odbacuje ulogu visokog predstavnika sa posebnim ovlastima i postala je regionalni faktor destabilizacije. Sada se, međutim, i u Washingtonu nazire izrazito transakcioni pristup Balkanu. Nedavna posjeta sina Donalda Trumpa poslovnoj prijestolnici bosansko-srpskog dijela Bosne i Hercegovine mora se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja još jednog upitnog poslovnog odnosa. Slični procesi već se odvijaju u Srbiji i Albaniji - uz očito zanemarivanje evropskih pravila i zakona. U takvim okolnostima, nasljednik odlazećeg visokog predstavnika teško bi imao veću legitimnost od svog prethodnika," stav je dvojice diplomata.
Za njih ključno pitanje nije ko će zamijeniti Schmidta, nego koje reforme mogu uspješno približiti Bosnu i Hercegovinu Evropskoj uniji, "jer nije održivo da zemlja i dalje bude u stanju ograničenog suvereniteta i vanjske uprave, a istovremeno se od nje očekuje put ka članstvu u EU.
"Na osnovu temeljne analize tridesetogodišnjeg procesa izgradnje države, Evropi je potreban strateški novi početak u Bosni. Taj novi početak mora se zasnivati na dva međusobno povezana elementa: s jedne strane, na korekciji disfunkcionalnog sistema vlasti, a s druge strane, na okončanju međunarodnog posebnog nadzora. Ova reformska agenda mora biti usko usklađena sa postepenim približavanjem evropskim strukturama. Pri tome se ne radi o radikalnoj rekonstrukciji dejtonskog sistema, nego o realnim prilagođavanjima: odavno su potrebne efikasnije strukture odlučivanja, jasnije nadležnosti i ograničavanje stalnih mogućnosti blokade," nastavljaju.
Zaključuju da bi zatvaranje OHR-a trebalo biti usko vezano za proces pristupanja EU, a da bi se oni uslovi koje su Schmidt i njegovi prethodnici godinama bez uspjeha tražili - poput regulisanja državne imovine - mogli prenijeti u odgovarajuća poglavlja pristupnog procesa.
"Time bi se beskrajna rasprava o tome pripada li Bosna Evropi na jasan način okončala. Uključena u vjerodostojnu evropsku perspektivu, država Bosna i Hercegovina postala bi dio dinamičnog političkog projekta. To bi bio prelazak sa međunarodnog nadzora na evropsku integraciju. Povlačenje Christiana Schmidta zato predstavlja zakašnjelu priliku da se međunarodna politika prema Bosni iz temelja preispita – i to u evropskom smjeru. Bosni i Hercegovini nije potrebna beskonačna međunarodna uprava. Ono što zemlji treba jeste vjerodostojna evropska budućnost," pišu Bildt i Petritsch na kraju.