ADVERTISEMENT

Na ovaj dan 1945. godine je Nacistička Nemačka potpisala kapitulaciju u Drugom svetskom ratu. Slavi se 9. maja, iako je Drugi svjetski rat konačno završen tek nekoliko mjeseci kasnije bezuslovnom kapitulacijom carskog Japana poslije upotrebe atomske bombe u Hirošimi i Nagasakiju.

Pošto je najveće napore, i žrtve, za poraz nacističke Njemačke, najmonstruoznije mašinerije zla koju je svijet do tada vidio, dao Sovjetski Savez, u Moskvi se uobičajeno, svake godine, na Dan pobjede 9. maja održava vojna parada čije je težište na odavanju pošte ratnicima koji su iznijeli nadljudsku borbu protiv nacizma.

Njemačka je kapitulaciju u Drugom svjetskom ratu potpisala u Karlshorstu, predgrađu Berlina, u štabu sovjetskih snaga, 8. maja 1945. u 22:43. a na snagu je stupila u 23:01, po srednjoevropskom vremenu. Potpisnik je bio feldmaršal Wilhelm Keitel u ime Njemačke, dok su saveznike zastupali maršal Georgij Žukov i britanski vazduhoplovni general Arthur Tedder.

Zbog vremenske razlike između srednjoevropske vremenske zone i moskovske, kao datum kapitulacije se u Moskvi, odnosno ranije Sovjetskom Savezu, danas Rusiji, uzima 9. maj, i on se obilježava kao Dan pobjede, dok se u zapadnim zemljama obilježava 8. maj, kada je kapitulacija stvarno i potpisana.

Dogodila su se zapravo dva potpisivanje kapitulacije Nemačke, tih dana.

Prvobitno 7. maja u Remsu, na sjeverozapadu Francuske, kada je sa njemačke strane potpisnik bio general Alfred Jodl. Saveznike je predstavljao general Walter Bedell Smith, a Sovjete general Ivan Susloparov. Tada je bio prisutan i predstavnik Francuske, generala François Sevez.

Pošto Staljin nije prihvatio dokument potpisan 7. maja, zvanična Moskva je postavila zahtjev da se akt o kapitulaciji potpiše nanovo, u prisustvu reprezentativnih predstavnika sovjetske armije odnosno države.

Pošto je general Dwight Eisenhower prihvatio Staljinove argumente, novo potpisivanje dogodilo se sutradan u Berlinu, odnosno Karlshorstu, a akt potpisan u Remsu tretiran je kao preliminarni.

U naknadnom, konačnom tekstu kapitulacije, naglašeno je da se njemačke trupe imaju, svuda bez razlike, predati lokalnim zapovjednicima savezničkih snaga.

To je bilo važno zbog činjenice da su Nijemci namjeravali da se predaju zapadnim saveznicima, pri čemu je postojala ideja da se otpor Sovjetima možda nastavi.

Zahtjeve sovjetskog vrha saveznička komanda je odmah uvažila, podrazumijevajući i insistiranje da se kapitulacija potpiše na najvišem nivou, i to u Berlinu, središtu zla, nesumnjivo iz simboličkih razloga.

Tako se dogodilo da se Dan pobjede, zbog razlike u vremenskim zonama, obilježava 8. maja na Zapadu, a u Rusiji, ranije Sovjetskom Savezu, kao i na prostoru koji su sovjeti kontrolisali 9. maja.

Tokom Drugog svjetskog rata, život je izgubilo oko 60 možda i do 70 miliona osoba. Približno 20 miliona bili su vojna lica. Među njima, 1.706.000 bili su građani Jugoslavije, prema navodima koje je zvanični Beograd iznio tokom procesa nacističkim zločincima u Nirnbergu.

Na tlu Jugoslavije otpor ostataka njemačkih snaga obustavljen je tek 15. maja.

Posebno je važno da je porazom nad Njemačkom poražen nacional-socijalizam, ideološka konstrukcija čija je rasistička doktrina dovela do uništavanja čitavih etničkih grupa. Takozvanim "konačnim rješenjem" koji su nacisti osmislili, ubijeno je oko šest miliona Jevreja, uz milione nevinih žrtava drugih, Kineza, Rusa, Poljaka, Srba.

Danas je i Dan Evrope

Evropljani će danas proslaviti i Dan Evrope. Ove godine se obilježava 76. godišnjica Schumanove deklaracije, koja je postavila temelje Evropske unije kakvu danas poznajemo i dovela do ere mira, demokratije, prosperiteta, integracije i saradnje širom kontinenta.

Dan Evrope 2026. godine takođe obilježava dvije važne prekretnice: 40 godina od pridruživanja Portugala i Španije EU i 40 godina od prve zvanične proslave Dana Evrope, saopšteno je iz Evropske unije.

Povodom ovog događaja, širom država članica EU i šire održaće se brojni događaji koji će okupiti građane iz svih sfera života. Institucije EU će, kao i svake godine, otvoriti svoja vrata posjetiocima, nudeći edukativne aktivnosti o svom radu.

Značajne zgrade i spomenici širom Evrope i svijeta bit će osvijetljeni bojama EU.

“U svijetu koji se brzo mijenja, EU i njene institucije rade na zaštiti demokratije, podsticanju prosperiteta i jačanju sigurnosti. Dan Evrope je prilika za građane i njihove institucije da se okupe kako bi proslavili svoju zajedničku zajednicu i dostignuća”, navode iz EU.